ازدواجي به سبک ايلياتي

 

ازدواج در بين ايلات و عشاير بيش از هر چيز تحت تاثير عوامل اقتصادي قرار دارد. ازدواج هايي که در بين ايلات و عشاير صورت مي گيرد شايد کمتر به خاطر عشق و علاقه و بيشتر به براي حفظ و تداوم عمر ايل اتفاق مي افتد.

از انگيزه هاي مهم ازدواج بين ايلات و عشاير، داشتن اولاد پسر است که به عنوان يک نيروي اقتصادي، نظامي، سياسي و ضامن بقاي نسل محسوب مي شود. همچنين تشکيل خانواده و کسب استقلال، ارضاء غرائز جنسي و انجام وظيفه شرعي از ديگر انگيزه هاي ازدواج ميان ايلات و عشاير است.

 

همسر گزيني در بين کوچ نشينان تابع عواملي همچون دين، قشر بندي اجتماعي، شير بها، خويشاوندي و سن و سال است. يکي از رسم هاي جامعه سنتي ايران بويژه در جامعه ايلي و عشيره اي، رسم همسر گزيني به شيوه ناف بر کردن يا نامزد کردن نوزاد دختر به نام پسر به هنگام بريدن ناف او مي باشد. ضمن اينکه سن ازدواج دختران بين 14 تا 20 سالگي و در ميان پسران بين 18 تا 20 سالگي است.

 

ترکمن ها و ازدواج اقتصادي

ازدواج در ميان ترکمن ها نيز خصوصا از جهت اقتصادي بسيار اهميت دارد. ازدواج در بين ترکمن ها از اين جهت مهم است که باعث مي شود يکي از افراد فعال اقتصادي يعني زن از خانواده کم شده و در مقابل يک عضو فعال به خانواده گيرنده دختر اضافه مي شود. بنابراين خانواده داماد موظف به پرداخت شير بها به خانواده عروس است.

 

همچنين ازدواج با غير ترکمن براي زن ترکمن مجاز نيست ولي گاهي براي مرد فقير ترکمن که قادر به پرداخت شيربهاء نيست يا ترکمن هايي که زن دوم مي گيرند ازدواج با زن غير ترکمن بدون اشکال است.

 

در ازدواج بين ترکمن ها، فاصله سني زياد مطرح نيست. در گذشته موارد زيادي از ازدواج بين مرد 40 ساله با دختر 14 يا 15 ساله و همچنين سن بيشتر زن در مقابل مرد در ميان برخي رسوم قديمي ترکمن ها ديده مي شود. اين در حالي است که در حال حاضر سن ازدواج در اين ايل بالا رفته است.

 

ترکمن ها به ازدواج به عنوان يک رسم زندگي يا امري طبيعي مثل امور ديگر نگاه مي کنند. ازدواج و توليد مثل به قدرت خانواده و طايفه مي افزايد و رشد جمعيت را تسريع مي کند. جمعيت زياد براي ترکن ها  از اهميت خاصي برخوردار است و در حکم يک حيثيت و نيروي قبيله اي است؛ بنابراين هر قوم و طايفه اي که تعداد بيشتري عضو داشته باشد، قدرت مقابله در برابر تهاجم ديگران را دارد. در اين بين يکي از راه هاي افزايش جمعيت و در نتيجه زيادتر کردن بنيه دفاعي طايفه، ازدواج و توليد مثل است. بنابراين ازدواج از اين جهت داراي اهميتي خاص بوده و هنوز هم اين اهميت را از دست نداده است.

 

بنا بر اين گزارش طايفه اي که به خانواده طايفه ديگري زن مي دهد بايد هزينه آن را بگيرد تا بتواند با آن، زن ديگري را براي فرد ديگري از خانواده يا طايفه بگيرد.

 

در جامعه ترکمن معمولا پدر براي پسرش زن پيدا مي کند و قراردادهاي مربوط به ازدواج را انجام مي دهد. شير بهاء بوسيله پدر داماد به پدر عروس داده مي شود، اگر داماد در هنگام ازدواج مستقل بوده يعني بيوه باشد يا قصد تجديد فراش داشته باشد در اين صورت خودش بايد قراردادهاي مربوط به ازدواج را انجام داده و شيربهاء را بپردازد.

 

ازدواج قشقايي و تجديد فراش براي پسر

ازدواج از ديدگاه جامعه ايل قشقايي لازم و مجرد بودن گناه است. بيشتر ازدواج ها به ميل و خواست والدين انجام مي گيرد و جواناني که تن به ازدواج ندهند به هر طريق و يا دلايل مختلف زير فشار قرار مي گيرند.

ازدواج در بين مردم قشقايي تنها به خاطر عشق و عاشقي نيست. دوست داشتن جنبه شهواني ندارد بلکه خصوصيات ذاتي، فرهنگي و اجتماعي آنها است.

 

داشتن فرزنداني شايسته و بخصوص اولاد ذکور در ايلات و در جمع خانواده از نظر اقتصادي به عنوان يک نيروي انساني، نقشي بسيار مهمي دارد چون منبع درآمد خانواده است و حتي بچه هاي کوچک هم قادر به کار و کمک به خانواده هستند.

کساني که پسر ندارند اجاقشان کور است و با اجبار و درخواست پدر و مادر براي مردي که پسر ندارد، زن دوم مي گيرند. نود درصد ازدواج هاي دوم در ايل فقط به جهت نداشتن اولاد يا اولاد ذکور است. گاه زنان به خاطر فرزند پسر، شوهران خود را وادار به ازدواج مي نمايند و بسيار ديده شده است که زن براي شوهرش به خواستگاري مي رود.